سپیـــنود

به یاد داشته باشید که این نوع مصاحبه مداخله جویانه و خصمانه است و ممکن است به شنونده یا بیننده القا کند که مصاحبه شونده چیزی را پنهان می کند. مصاحبه شونده که به طور قطع آزرده است ممکن است ادعا کند که پخش مصاحبه نام او را لکه دار می کند. از سوی دیگر مهم است که به مخاطبین خود نشان دهیم که تمام تلاشمان را به کار برده ایم تا تمام جوانب یک موضوع را پوشش دهیم.

 

مصاحبه تحلیلی

 

زمانی که نظرها و تفسیرهای متفاوت وجود دارد، لازم است که فردی یک نظر کلی یا جمع بندی ای از این نظرها ارائه دهد. 

هدف از مصاحبه تحلیلی جمع بندی و تفسیر جریان های مختلف و قرار دادن آن ها در یک مفهوم گسترده تر تاریخی یا سیاسی است.

مصاحبه شونده معمولا فردی است که با او روابط خوبی دارید از جمله:

 

خبرنگاری که متخصص موضوع مورد بحث است (مثل امور دفاعی).

خبرنگار با تجربه ای که اطلاعات خاصی در زمینه مورد بحث دارد.

یک استاد دانشگاه یا کارشناس موضوع مورد بحث.

 

از مصاحبه شونده ممکن است خواسته شود تا قضاوت خود را بر اساس دانشی که از موضوع یا موقعیت خاصی دارند ارائه دهند. به عنوان نمونه:

 

مصاحبه کننده: "شما از گفته های سرهنگ جانسون درباره تقویت نیروهای زرهی در بصره چه استنباطی دارید؟"

مصاحبه شونده: "خیلی جالب است که سرهنگ جانسون این حرف را زده چون اطلاعات ما را درباره عملیات ارتش در آن منطقه کامل می کند و به ما کمک می کند تا هدف های گسترده تر آنها را درک کنیم. به نظر من ارتش تصمیم دارد که به تهاجم گسترده ای در جنوب عراق دست بزند...."

 

در این شرایط (اما نه لزوما در تمام مصاحبه های تحلیلی) مصاحبه کننده و مصاحبه شونده با هم کاملا هماهنگ اند. مصاحبه کننده سوالاتی را مطرح می کند که بینندگان یا شنوندگان پاسخ آن را می خواهند بدانند. این نوع مصاحبه را سوال و جواب هم می خوانند و ممکن است تنها موردی باشد که مصاحبه شونده به مصاحبه کننده بگوید چه سوالاتی را می تواند مطرح کند. البته زمینه هائی که مصاحبه شونده صلاحیت اظهار نظر در آن موارد را دارد بايد از پيش مورد بحث و موافقت قرار بگیرد. بی معنی است اگر مجری برنامه از "کارشناس" سوال هائی کند که او پاسخش را نمی داند!

 

در این نوع مصاحبه سوال های معمول عبارتند از:

 

 چرا چنین اتفاقی افتاد؟

 معمولا چند وقت یکبار چنین اتفاقی می افتد؟

 چه دلائلی می تواند باعث شده باشد چنین اتفاقی رخ دهد؟

 آیا اینگونه اتفاق ها سابقه دارد؟

 این اتفاق چه تاثیری می تواند داشته باشد؟

 چه کسانی بیش از دیگران تحت تاثیر اين حادثه قرار خواهند گرفت؟

 در نتیجه این اتفاق چه خواهد شد؟

 چه می شد کرد تا جلوی اين واقعه گرفته شود؟

 

مصاحبه های سرگرم کننده

مصاحبه با افراد و شخصیت ها به منظور کسب توضیحاتی در باره زندگی و خصوصیات  شخصی آنها ، یکی از متفاوت ترین انواع مصاحبه است .

 

در اين نوع مصاحبه ها، مصاحبه شوندگان اغلب ستاره ها یا چهره های اجتماعی هستند اما آدم های معمولی هم می توانند داستان های جذابی داشته باشند.

 

در این نوع مصاحبه ها تقریبا محدودیتی برای سوال هائی که می شود پرسید وجود ندارد. در این موارد اغلب می توان راجع به زندگی خصوصی مصاحبه شونده سوال کرد:

 

 در کجا بزرگ شدید؟

 پدر و مادر شما چه جور آدمهايی بودند؟

 شما کجا را خانه (کشور) خود می دانید؟

 حالا چه می کنید و چرا؟

 چگونه استراحت می کنید؟

 آن چیزی را بگوئید که مردم درباره شما نمی دانند.

 

حد نهایت این گونه مصاحبه ها، مصاحبه با شخصیت های معروف است.

در مصاحبه با آدم های معروف، سوال های مشابه مرتب تکرار می شود. هرچه سوال شما غیر عادی تر و جالب توجه تر باشد، احتمال این که پاسخ جالب توجه تری بگیرید بیشتر است.

 

به یاد داشته باشید که گوش کردن به گفته های مصاحبه شونده می تواند کلید حل معما باشد. همیشه این امکان وجود دارد که مصاحبه شونده حرف شگفت آوری بزند که شما بتوانید دنبالش را بگیرید.

 

بسیاری از ستارگان و چهره های معروف تنها زمانی حاضر به مصاحبه هستند که کتاب یا فیلم جدیدشان مورد بحث قرار بگیرد و مصمم هستند که که مصاحبه کننده به چیزی درباره زندگی خصوصی شان پی نبرد. در این موارد، مصاحبه کننده می تواند دست کم مصاحبه را برای مخاطبین سرگرم کننده تر کند.

 

"من تا جايی که ممکن است سوالاتم را سريع می پرسم و سعی میکنم سوالاتم خنده دار باشند به امید اينکه مصاحبه شوندگان چیزی را بروز دهند. من به دنبال سوالی هستم که مصاحبه شونده را گیج کند. اگر شما به عنوان مصاحبه کننده بتوانید چیزی بگوئید که مخاطب را بخنداند، مصاحبه شونده را تحت فشار بيشتری گذاشته اید."

کلايو اندرسن، مجری برنامه های تفريحی

خلاصه

 

مصاحبه یعنی چه:

ملاقاتی که در آن یک یا چند خبرنگار سوالاتی را با فرد دیگری مطرح می کنند با هدف پی بردن به واقعیت ها، نقطه نظرها و احساسات مصاحبه شونده.

مصاحبه موفق به دانش، سیاست، حساسيت، پافشاری و اغلب شجاعت نیاز دارد. اما در هر حال فنی است که کار خبرنگار بدون آن پیش نمی رود.

 

مصاحبه خبری:

ساده ترین نوع مصاحبه آن است که خبرنگار سعی دارد به اين وسيله اطلاعات جمع آوری کند و مصاحبه شونده هم مایل است که این اطلاعات را در اختیار او بگذارد.

 

سوال های اصلی در این نوع مصاحبه:

 چه کسی؟

 چه چیزی؟

 کجا؟

 چه زمانی؟

 چگونه؟

 چرا؟

 

مصاحبه هايی که برای کسب اطلاعات انجام می شود، يا پخش نمی شوند يا اگر پخش شوند، به مقدار زيادی تدوين و کوتاه می شوند. معمولا مجری برنامه، اطلاعات به دست آمده از چند مصاحبه را در یک متن مختصر ارائه می کند تا به اين ترتيب زمان برای پخش مصاحبه های جالب ترباقی بماند.

 

مصاحبه برای اظهار عقیده:

به طور کلی جالب تر و جذاب تر اين است که به جای اینکه مصاحبه شونده به بازگويی آنچه واقع شده بپردازد، از او سوال شود راجع به موضوع مصاحبه چه فکر می کند و چه حسی دارد.

مصاحبه شونده می‌تواند کسی باشد که از موضوع مورد بحث کاملا آگاه است و درباره آن نظر خاصی دارد مانند:

 

کسی که مستقیما در ماجرا درگير است.

سیاستمدار، مقام دولتی یا عضو گروه فشار.

مردم معمولی که درگير ماجرا نيستند ولی نظر خاصی نسبت به آن دارند.

 

صدای مردم:

بسیاری از اوقات خبرنگار به دنبال نظر یک شخص خاص نیست بلکه می خواهد نظر مردم کوچه و خیابان را بداند. خبرنگاران رادیو و تلویزیون نظر چندین نفر را جمع آوری می کنند و با انتخاب نمونه هائی از میان آنان مجموعه کوتاهی از نظرهای مختلف را به مخاطب خود ارائه می کنند.نتیجه ارائه شده صدای مردم خوانده می شود.

صداهای مردم به خصوص در زمانی که خیلی ها آماده اظهار نظر فوری هستند بسیار به کار می آید. اما اگر موضوع پیچیده، دور از ذهن، فنی و مشکل باشد کم تر استفاده می شود.

 

مصاحبه احساسی:

بعضی از جذاب ترین برنامه های رادیوئی و تلویزیونی برنامه هائی هستند که در آن ها مردم احساسات خود را ابراز می کنند

بسیاری از بینندگان و شنوندگان میل دارند بیشتر در خشم، غم یا شادی دیگران شریک شوند تا این که یک رشته بحث یا واقعیت های خشک را بشنوند. خیلی ها آماده هستند تا طیف گسترده ای از مخاطبان شما را در احساسات خود شریک کنند. صحبت کردن با رسانه ها شاید از درد آنان بکاهد، یاد یکی از عزیزان آن ها را زنده نگاه دارد، سوالی را که ناامیدانه به دنبال پاسخش هستند در سطح وسیع مطرح کند یا آبروی کسی که او را مسئول بدبختی خود می دانند ریخته شود.

به یاد داشته باشید که شما حق ندارید خود را در احساسات مصاحبه شونده وارد کنید مگر آن که او این اجازه را به شما بدهد. اما نباید قواعد خبرنگاری را فراموش کنید پس از یک مصیبت، این خطر واقعی وجود دارد که مصاحبه شونده تلاش کند تا تقصیر را به گردن کسی بیاندازد. اگر شما اجازه بدهید که اتهامات بی پایه آنان پخش شود، احتمال دارد که یا راهی دادگاه شوید یا کار خود را از دست بدهید.

 

مصاحبه چالشی:

افراد گاهی حاضر به مصاحبه می شوند بدون آن که قصد داشته باشند آنچه را که می دانند یا حس می کنند با خبرنگار در میان بگذارند. ولی یک روزنامه نگار حق دارد پرسش هائی را مطرح کند که مردم میل دارند بپرسند و حق دارند که انتظار داشته باشند پاسخی منطقی نیز بشنوند. اما اگر مصاحبه شونده هم با وجود موافقت کردن با مصاحبه به همین میزان مصمم باشد که از پاسخ دادن طفره رود، صحنه برای مصاحبه چالشی آماده می شود.

مصاحبه چالشی می تواند به سرعت نتیجه معکوس دهد. بینندگان یا شنوندگان ممکن است فکر کنند مصاحبه کننده در حق مصاحبه شونده بی انصافی می کند و با او مخالف شوند. لازم است که به قول نظامی ها "قواعد جنگ" رعایت شود.

 

این نوع مصاحبه باید زمانی اجرا شود که واقعا لازم است و ظن واقعی کار خلاف وجود دارد.

 

مصاحبه غافلگیرانه:

حد نهایت مصاحبه چالشی، غافلگیرانه است، یعنی مصاحبه با فردی که حاضر نیست مصاحبه بدهد. این مصاحبه می تواند در مقابل در منزل، در خیابان، در مغازه یا در داخل خودرو انجام شود.

برای مصاحبه با شخصی که به وضوح گفته است که نمی خواهد مصاحبه بدهد و یا این که شما از او سوال نکرده اید چون فکر می کردید که قبول نمی کند، باید دلایل توجیه کننده محکمی داشته باشید. مثلا:

فردی که می خواهید با او مصاحبه کنید متهم به ارتکاب جرم یا رفتار ضد اجتماعی جدی است.

تقاضاهای پی در پی شما برای مصاحبه را رد کرده است.

 

مصاحبه تحلیلی:

زمانی که نظرها و تفسیرهای متفاوت وجود دارد، لازم است که فردی یک نظر کلی یا يک جمع بندی از این نظرها ارائه دهد. هدف از مصاحبه تحلیلی جمع بندی و تفسیر جریان های مختلف و قرار دادن آن ها در یک مفهوم گسترده تر تاریخی یا سیاسی است.

مصاحبه شونده معمولا فردی است که با او روبط خوبی دارید از جمله خبرنگار یا استاد دانشگاه یا فردی که متخصص موضوع مورد بحث است.

 

مصاحبه سرگرم کننده:

مصاحبه با افراد و شخصیت ها به منظور کسب توضیحاتی در باره زندگی و خصوصیات  شخصی آنها ، یکی از متفاوت ترین انواع مصاحبه است. مصاحبه شوندگان اغلب ستاره ها یا چهره های اجتماعی هستند اما آدم های معمولی هم می توانند داستان های جذابی داشته باشند.

در این نوع مصاحبه تقریبا محدودیتی برای سوال هائی که می شود پرسید وجود ندارد. در این موارد اغلب می توان راجع به زندگی خصوصی مصاحبه شونده سوال کرد.

حد نهایت این گونه مصاحبه ها، مصاحبه با شخصیت های معروف است. در مصاحبه با آدم های معروف، سوال های مشابه پیوسته تکرار می شود. هرچه سوال شما غیر عادی تر و جالب توجه تر باشد، احتمال این که پاسخ جالب توجه تری بگیرید بیشتر است. به یاد داشته باشید که گوش کردن به گفته های مصاحبه شونده می تواند کلید حل معما باشد. همیشه این امکان وجود دارد که مصاحبه شونده حرف شگفت آوری بزند که شما بتوانید دنبالش را بگیرید.